Заң мен тәртіп — қоғам тұрақтылығының негізі

Заң мен тәртіп — кез келген мемлекеттің берік тірегі, қоғамның қауіпсіздігі мен тұрақтылығының басты шарты. Заң үстемдігі орнаған елде азаматтардың құқықтары қорғалады, әділеттілік қамтамасыз етіледі, ал қоғамдық қатынастар нақты ережелер арқылы реттеледі. Сондықтан құқықтық мемлекет құру жолындағы негізгі қағидалардың бірі — заңның бәріне бірдей міндетті болуы және оның бұлжымай орындалуы.

Заң — мемлекет қабылдаған, орындалуы міндетті нормативтік-құқықтық актілердің жиынтығы. Ол қоғамдық өмірдің барлық саласын қамтиды: экономика, саясат, білім, денсаулық сақтау, отбасы қатынастары және өзге де бағыттар. Ал тәртіп — сол заң талаптарының іс жүзінде сақталуы, қоғам мүшелерінің белгіленген нормаларға бағынуы. Яғни заң мен тәртіп бір-бірімен тығыз байланысты: заң бар жерде оны орындау мәдениеті болуы тиіс.

Құқықтық тәртіптің сақталуы ең алдымен азаматтардың құқықтық санасына байланысты. Егер адам өз құқықтары мен міндеттерін білсе, ол заң бұзуға бейім болмайды және өзгелердің де құқықтарын құрметтейді. Сондықтан құқықтық сауаттылықты арттыру — мемлекет пен қоғамның ортақ міндеті. Мектептерде құқық негіздерін оқыту, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы түсіндіру жұмыстарын жүргізу, мемлекеттік органдардың ашықтығын қамтамасыз ету — осы бағыттағы маңызды шаралар.

Заң мен тәртіпті қамтамасыз етуде құқық қорғау органдары ерекше рөл атқарады. Полиция, прокуратура, сот жүйесі және басқа да уәкілетті құрылымдар қоғамдық қауіпсіздікті сақтап, құқық бұзушылықтың алдын алуға міндетті. Олардың қызметі заңдылық, әділдік, адам құқықтарын құрметтеу қағидаларына негізделуі тиіс. Сонымен қатар азаматтардың құқық қорғау органдарына сенімі жоғары болған жағдайда ғана құқықтық тәртіп толыққанды жұмыс істейді.

Қоғамдағы тәртіп тек жазалау шараларымен ғана орнамайды. Ең тиімді жол — құқық бұзушылықтың алдын алу. Бұл үшін әлеуметтік қолдау, жұмыспен қамту, жастар саясаты, мәдени — тәрбиелік іс-шаралар маңызды. Жұмыссыздықтың азаюы, білім деңгейінің артуы, әлеуметтік теңсіздіктің төмендеуі қылмыс деңгейінің де азаюына ықпал етеді. Демек, заң мен тәртіп — тек құқық саласының емес, бүкіл мемлекеттік саясаттың нәтижесі.

Сонымен қатар әрбір азамат қоғамдық тәртіпті сақтауға жауапты. Көшеде, қоғамдық орындарда, жол қозғалысында белгіленген ережелерді сақтау — қауіпсіз өмірдің кепілі. Ұсақ құқық бұзушылықтарға немқұрайлы қарау үлкен заңсыздықтарға жол ашуы мүмкін. Сондықтан «заң бәріне ортақ» деген қағида қоғам санасында берік орнығуы қажет.

Құқықтық мемлекетте адамның құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылық болып саналады. Бірақ құқықтар міндеттермен қатар жүреді. Азамат заң талаптарын орындау арқылы өз қауіпсіздігін ғана емес, бүкіл қоғамның тыныштығын қамтамасыз етеді. Заңды құрметтеу — мемлекетті құрметтеу деген сөз.

Қорытындылай келе, заң мен тәртіп — дамыған, тұрақты және қауіпсіз қоғамның ажырамас белгісі. Ол тек мемлекеттік органдардың қызметімен емес, әрбір азаматтың жауапкершілігімен қалыптасады. Заңға бағыну, құқықтарды құрметтеу және қоғамдық тәртіпті сақтау — ел болашағына қосылған нақты үлес.